Yalanı kavramlarla meşrulaştırmak


Tutturmuşuz bir post-truth. Yalan, dolan, kandırmaca ne var ise ona yükleyip çıkıyoruz işin içinden. Olup bitenlere bakılacak olursa, dünyanın çarpıtılmış bir gerçekliğin içinde olduğu doğru fakat bunu gerçek ötesi, hakikat sonrası ya da post-truth benzer biçimde kavramlarla açıklamak ne denli doğru?
Eğer gerçek ötesi bir evre olarak kabul ediliyorsa, bu evreye ulaşmak için öncesini, kısaca gerçekliği tamamına erdirmiş olmak gerekmez mi? İçinde bulunduğumuz evreye post-truth denilmesinin sebebi insanların çarpıtılmış gerçekliği ya da gerçek olmayanı gerçekmiş benzer biçimde kabul etmeleri ise bunun örneklerine insanlık tarihinin her döneminde rastlamak mümkün. Kim bilir tek fark, içinde yaşadığımız çağda bunun, kitle kontakt araçlarıyla daha yaygın ve etkin olması. Bilhassa de dijital teknolojilerin gelişmesiyle kitle kontakt araçlarının enformasyon üretim ve aktarım kapasitelerinin artıp tesir alanlarının genişlemesiyle, adına post-truth denilen evrenin de fazlaca daha belirgin duruma gelmesi söz mevzusu.
Gerçeğin, gerçek ötesinin ya da çarpıtılmış gerçekliğin temel unsuru data olduğuna bakılırsa, bilginin üretimi, aktarımı ve yaygınlaşması ölçüsünde de gerçekliğin, çarpıtılmış gerçekliğin, yalanın, yanıltmanın vs. üretimi, aktarımı ve yayılması söz mevzusudur. O halde içinde bulunduğumuz evrenin bazı bilimsel niteliği olan çevrelerce post-truth olarak adlandırılmasının temelinde de kitlesel düzeyde data/enformasyon aktarımının mümkün olması yatmaktadır.
Aslen post-truth insanlık tarihinin tüm evreleri için geçerlidir. Her şeyden ilkin insanlığın, kendi tarihini kayıtlara ne denli doğru geçtiğini sormak gerekiyor. Mesela, tarih kitaplarında niçin yalnızca güçlülere ilişkin kayıtlar yer ediniyor? İnsanlık zamanı yalnızca yönetenlerden ibaret mi? Emekleriyle, alın terleriyle gündelik yaşamın sürdürebilirliğini mümkün kılan kölelerin, işçilerin, hizmetçilerin, yaşamına ilişkin niçin hiçbir bilgiye yer verilmiyor? Kralların saraylarının, beylerin şatolarının görkeminden söz ediliyor da bu tarz şeyleri inşa eden duvar ustalarının ortaya koydukları işin başarısına niçin asla değinilmiyor? Paşaların, padişahların zaferleri anlatılıyor da kanlarıyla bu zaferlere damga vuranlardan niçin söz edilmiyor? Seçkinlerin zamanı yazılıyor da basit insanoğlu, kitleler niçin kayıt dışı bırakılıyor? İnsanlığın kayıtlara geçen zamanı de bütünüyle bir post-truth değil midir?
Yaşadığımız periyodu bir taraftan data çağı olarak adlandırmak, öteki taraftan da yalan yanlış her tür bilginin yayılmasını meşru zemine oturtarak, aktörlerini ve aygıtlarını temize çıkarmaya çalışmak tam bir çelişkidir. Data, gerçeği, hakikatı içeriyorsa bilgidir. Gerçekle ilgisi olmayan, çarpıtılmış gerçekliği içeren şey data değildir aslına bakarsanız. Yanlış, yalan, gerçekdışı enformasyon olabilir, data olmaz. Data, enformasyonun işlenmiş halidir. Enformasyonun işlenmesi ise işlenmemiş, kısaca ham bilginin aklın, zihnin, bilimin filtrelerinden geçirilerek doğruluğunun, geçerliliğinin sınanması, yalandan, yanlıştan, çarpık olandan ayıklanmasıdır. Günümüzü farklılaştıran ise dijital teknolojiler sebebiyle enformasyon kaynaklarının ve kanallarının çeşitlenmesi, yaygınlaşması, dolayısıyla da enformasyonun işlenmesi sürecinin fazlaca daha çetrefilli hale gelmesidir. Fakat öteki taraftan da enformasyon kanallarının çeşitlenmesi, aktarılan enformasyonun değişik kaynaklardan kontrol edilip doğrulanmasını, ayıklanmasını önceki dönemlere bakılırsa fazlaca daha mümkün hale getirmiştir. Şu demek oluyor ki dezavantajlar var, fakat bu tarz şeyleri dengeleyecek avantajlar da yok değil.
Ek olarak içinde yaşadığımız çağı post-truth olarak adlandırırken bunun kimler için ne oranda geçerli olduğuna da bakmak gerekir. Bir taraftan data ve enformasyon yayınlarını ellerinde bulunduran, dolayısıyla da enformasyonu istedikleri benzer biçimde işleyip, biçimlendirip kitlelere ileten kesimler ya da güçlüler; öteki taraftan maruz kaldıkları enformasyonun doğruluğunu, geçerliğini değerlendirmekten bile aciz kitleler. Bir taraftan zenginlik ve lüks içinde yaşayanların gerçekliği, öteki taraftan yoksulluk ve yoksunluk içinde yaşayan kitlelerin çarpıtılmış gerçekliği. O halde adına post truth denilen çağımızın truth tarafında gücü elinde bulunduranlar, post tarafında ise gene her zamanki benzer biçimde güçten yoksunlar var. Kuvvetli kesim, kendini kamufle ederek, ürettiği çarpıtılmış gerçekliği kitlelere gerçekmiş benzer biçimde sunarak konumunu devamlı kılma çabasında. O halde post-truth olarak nitelenen şey, aslına bakarsak egemenlerle egemenlik altındakileri ayıran bir filtre alanından başka bir şey değil.

Yoruma kapalı.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku

Gizlilik ve Çerez Politikası